Сіз білесіз бе? Плацебо әсері: адамды дәрі емес, сенім емдей ме? (1)

Елестетіп көріңіз. Басыңыз қатты ауырып тұр. Дәрігер сізге жаңа дәрі берді. Бір сағаттан кейін ауырсыну басылды. Кейін сіз әлгі дәрінің қарапайым қанттан жасалған түйіршік екенін білдіңіз. Сонда сізді не емдеді? Дәрі ме, әлде сенім бе?

Ғылымда бұл құбылыс плацебо әсері деп аталады. Бұл медицинадағы ең қызықты әрі ең жұмбақ құбылыстардың бірі. Өйткені кейде адамның ағзасы ешқандай белсенді заты жоқ дәріге де жауап береді. Ғалымдардың пікірінше, мұнда шешуші рөлді адамның күтуі, сенімі және миының реакциясы атқарады.

Плацебо дегеніміз не?

«Плацебо» сөзі латын тілінен аударғанда «ұнаймын» немесе «қанағаттандырамын» деген мағынаны білдіреді.

Медицинада плацебо – сыртқы түрі кәдімгі дәріге ұқсайтын, бірақ құрамында емдік белсенді заттары жоқ препарат. Көп жағдайда ол қанттан немесе крахмалдан жасалады.

Плацебо көбінесе ғылыми зерттеулерде қолданылады. Мысалы, ғалымдар жаңа дәрінің тиімділігін анықтау үшін 200 адамды екі топқа бөледі:

• бірінші топқа нағыз дәрі беріледі;
• екінші топқа плацебо ұсынылады.

Егер нағыз дәрі қабылдаған адамдардың жағдайы плацебо қабылдаған адамдарға қарағанда айтарлықтай жақсарса, онда дәрінің шынымен де тиімді екені дәлелденеді.

Ең қызығы, адам плацебо қабылдап жатқанын білсе де, әсері сақталуы мүмкін.

Ұзақ уақыт бойы ғалымдар плацебоның әсері адам алданып қалған кезде ғана байқалады деп ойлады.

Алайда 2025 жылы жарияланған мета-талдау бұл түсінікті өзгертті. Ғалымдар 60 рандомизацияланған зерттеуді талдап, 4554 адамның деректерін зерттеді. Нәтижесінде, адамдар дәрінің плацебо екенін біліп тұрса да, кейбір белгілердің азайғаны анықталды. Бұл құбылыс «ашық плацебо» деп аталады.

Бұл зерттеу медицинадағы ең үлкен сұрақтардың бірін қайтадан күн тәртібіне шығарды: егер адам алданбаса, онда ағзадағы өзгерістер неден пайда болады?

Жалғасы ертең...