Тарих... Ежелгі Анадолы (3)

Фригия және Мидас патша. Анадолының орталық бөлігінде Фригия мемлекеті күшейді. Фригиялықтар туралы грек авторлары көптеген аңыздар қалдырған. Солардың ең танымалы – Мидас патша. Аңыз бойынша, Мидас қолымен ұстаған нәрсенің бәрін алтынға айналдыратын қабілетке ие болған. Бірақ Мидас есімді тарихи билеуші өмір сүрген болуы мүмкін деген археологиялық және жазба деректер бар. Фригияның маңызды орталықтарының бірі қазіргі Анкараның батысындағы Гордион болды. Гордион да бүгінгі Түркия аумағындағы аса маңызды археологиялық орындардың бірі.

Лидия: ақша тарихын өзгерткен мемлекет. Батыс Анадолыда кейін Лидия патшалығы күшейді. Оның астанасы – Сард. Лидия тарихының әлемдік маңызы ерекше. Себебі лидиялықтар монеталық ақша жүйесінің ерте дамуымен тығыз байланысты. Бірақ Лидияның тәуелсіздігі ұзаққа созылмады. Б.з.д. VI ғасырда оны Парсы патшасы Кир II жаулап алды. Осыдан кейін Анадолының едәуір бөлігі Парсы империясының құрамына енді.

Парсылардан Александр Македонскийге дейін. Парсы билігі кезінде Анадолы Ахемен әулеті құрған алып империяның батыс бөлігі болды. Бірақ б.з.д. IV ғасырда бүкіл аймақтың тарихын өзгерткен жаңа жаулап алушы пайда болды. Ол – Александр Македонский. Б.з.д. 334 жылы Александр Кіші Азияға өтті. Ол Парсы империясына қарсы жорық бастап, бірнеше ірі шайқаста жеңіске жетті. Оның жеңістерінен кейін Анадолы эллинистік әлемнің құрамына кірді.

Римдіктер келгенде. Анадолының келесі ұлы дәуірі – Рим кезеңі. Б.з.д. II–I ғасырлардан бастап Рим ықпалы күшейіп, ақырында Анадолының көп бөлігі Рим империясының құрамына кірді. Эфес, Милет, Пергам, Антиохия сияқты қалалар экономикалық және мәдени орталықтарға айналды. Эфес әсіресе ірі қалаға айналды. Осы кезеңде христиандық та тарала бастады. Апостол Павелдің сапарлары Анадолы қалаларымен тығыз байланысты. Ал кейін бұл жер христиан әлемінің ең маңызды орталықтарының біріне айналды.