Тарих... Ежелгі Анадолы (2)

Анадолының алғашқы өркениеттері. Б.з.д. IV-III мыңжылдықтарға қарай Анадолыда қоғам күрделене түсті. Металл өңдеу дамыды. Қалалар пайда болды. Сауда жолдары қалыптасты. Билік жүйелері пайда болды.

Хеттер: Түркия жеріндегі алғашқы ұлы державалардың бірі. Хеттер Анадолының орталық бөлігінде қуатты мемлекет құрды. Метрополитен өнер музейінің тарихи материалдарына сәйкес, хеттер шамамен б.з.д. 1650-1200 жылдар аралығында Анадолы мен оған іргелес аймақтардың едәуір бөлігін бақылаған. Олардың астанасы Хаттуса болды.

Троя: аңыз емес, нақты қала. Троя дегенде көп адамның көз алдына бірден Гомердің «Илиадасы», Ахилл, Гектор және Троя аты келеді. Бірақ Троя тек әдеби аңыз емес.

Қазіргі археология Троя орналасқан жердің нақты қала болғанын дәлелдеді. Ол қазіргі Түркияның Чанаккале провинциясындағы Хисарлык төбесінде орналасқан. ЮНЕСКО мәліметіне сәйкес, Трояның тарихы шамамен 4000 жылды қамтиды. Археологиялық қазбалар бұл жерде әр кезеңде салынған бірнеше қаланың қабат-қабат орналасқанын көрсетті.

Трояны кім ашты? Трояның нақты орналасқан жерін XIX ғасырда неміс археологы Генрих Шлиман қазды. Ол 1870 жылы Хисарлык төбесінде қазба жұмыстарын бастады. Шлиман Трояны табамын деп қатты сенді. Бірақ оның әдістері қазіргі археология тұрғысынан өте даулы. Ол жоғарғы қабаттарды зерттеу кезінде төменгі тарихи қабаттардың бір бөлігін зақымдаған. Соған қарамастан оның жұмысы Трояны әлемдік археологияның ең әйгілі нысандарының біріне айналдырды. Бүгінде Троя ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілген.

Троядан кейінгі Анадолы. Хетт мемлекеті б.з.д. XII ғасыр шамасында күйреді. Осыдан кейін Анадолы саяси жағынан бөлшектене бастады. Әр түрлі патшалықтар мен тайпалық бірлестіктер пайда болды.

Солардың ішінде: фригиялықтар, лидиялықтар, ликийліктер, карийліктер, урартулықтар, грек қалалары, басқа да жергілікті Анадолы халықтары болды. Анадолы біртекті этникалық аймақ болған жоқ.