Орынбор-Ташкент темір жолы (2) Құрылыс қашан басталды?

Орынбор-Ташкент магистралін мемлекеттік қаражат есебінен салу туралы шешім 1901 жылғы 21 сәуірде түпкілікті қабылданды.

Құрылыс екі бағыттан қатар басталды:

Орынбор жағынан – 1901 жылғы 10 мамырда;

Ташкент жағынан – 1901 жылғы 9 қарашада. Алайда ауқымды құрылыс жұмыстары негізінен 1902 жылдан бастап қарқын алды.

Жолдың ұзындығы қанша болды?

Орынбордан Ташкентке дейінгі негізгі желі шамамен 1736-1740 верст болды. Ресей империясында қолданылған 1 верст шамамен 1,067 шақырымға тең. Демек: 1736 верст × 1,067 ≈ 1852 км.

Темір жол Орынбор – Ақтөбе – Шалқар – Қазалы – Перовск – Түркістан – Арыс – Ташкент бағыты болды.

Қазақстан аумағындағы жолдың ұзындығы шамамен 1600 шақырымға жетті және 30 мың адам жұмысқа қатысты. 1903-1904 жылдары қазақ жұмысшыларының саны 10-12 мың адамға дейін жеткен. Бұл сол кезеңдегі құрылысшылардың шамамен 30-40 пайызы болған. Жұмысшылардың құрамы өте әр түрлі болды. Олардың арасында: қазақтар, орыстар, өзбектер, татарлар, қарақалпақтар, парсылар, ауғандар, кавказ халықтарының өкілдері және басқа да адамдар болды.

Темір жолдың қазақ қоғамына әсері қандай болды?

Темір жолдың әсері екі жақты болды.

Бір жағынан, ол қазақ даласының экономикалық өмірін өзгертті.

Екінші жағынан, темір жол Ресей империясының отарлық экономикалық жүйесін күшейтті.

Қазақстаннан мал, астық, шикізат және басқа өнімдер шығарылып, Ресейден өнеркәсіптік тауарлар әкелінді. Темір жолдың әскери маңызы да зор болды.

Сондықтан бұл магистральді бір жағынан модернизация құралы, екінші жағынан империялық-отарлық саясаттың маңызды инфрақұрылымы деп бағалауға болады. Қазақстан тарихын зерттеушілер де осы екі қырын қатар қарастырады.