Жүз жыл бұрынғы адамдар неге күштірек болған? (2)

Ғалымдар тестостеронның төмендеуінің бірнеше себебін атайды: семіздіктің көбеюі; аз қозғалу; ұйқының жетіспеуі; созылмалы стресс; ультраөңделген тағамдардың артуы; қоршаған ортадағы эндокриндік жүйеге әсер ететін химиялық заттар. Дегенмен барлық төмендеу тек қоршаған ортадан емес, халық құрамының өзгеруі, денсаулық жағдайы және зерттеу әдістерінің айырмашылығымен де байланысты болуы мүмкін.

5. Артық салмақ. 1920-жылдары семіздік өте сирек кездесетін. Ал бүгінгі таңда Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша, әлемде 1 миллиардтан астам адам семіздікпен өмір сүреді. Артық май тіні ер адамдарда тестостеронның эстрогенге айналуын күшейтіп, ерлер гормонының төмендеуіне ықпал етеді.

6. Ұйқы. Жүз жыл бұрын адамдар электр жарығы аз болғандықтан көбіне күн батқан соң ұйықтап, таңмен бірге оянатын. Қазіргі адамдардың ұйқысына: смартфон; компьютер; түнгі жарық; әлеуметтік желілер жиі кедергі жасайды.

Ғылыми зерттеулер бір апта бойы тәулігіне небәрі 5 сағат ұйықтау жас ер адамдардың күндізгі тестостерон деңгейін 10–15% төмендетуі мүмкін екенін көрсеткен.

7. Қай кезең денсаулыққа тиімді? Егер медицинаны есепке алмасақ, бұрынғы адамдардың өмір салтында қазіргі ғылым да қолдайтын бірнеше маңызды артықшылық болды:

• табиғи тағам;
• тұрақты қозғалыс;
• артық салмақтың аз болуы;
• күн тәртібінің тұрақтылығы;
• жеткілікті физикалық еңбек.

Ал қазіргі заманның басты артықшылықтары:

• сапалы диагностика;
• антибиотиктер;
• вакциналар;
• қауіпсіз хирургия;
• өмір сүру ұзақтығының артуы.