Жүз жыл бұрынғы адамдар неге күштірек болған? (1)

XX ғасырдың басындағы адамдардың өмірі бүгінгі күнмен салыстырғанда мүлде басқа болды. Тамақтану, еңбек, ұйқы, қозғалыс және қоршаған орта адам ағзасына өзгеше әсер етті. Бұл айырмашылықтар ерлердің денсаулығына, бұлшықет күшіне және гормондық жүйесіне де ықпал етті.

1. Қозғалыс көлемі. Жүз жыл бұрын адамдардың күнделікті өмірі физикалық еңбекке негізделді. Көпшілігі егіншілікпен, мал шаруашылығымен немесе ауыр қол еңбегімен айналысты. Көлік аз болғандықтан адамдар күніне бірнеше шақырым жаяу жүретін. Ғалымдардың бағалауынша, сол кезеңдегі адамдар тәулігіне орта есеппен 15-20 мың қадам жасаған. Бүгінде көптеген кеңсе қызметкерлері күніне небәрі 3-6 мың қадам ғана жүреді. Күнделікті қозғалыстың көп болуы бұлшықет массасын сақтап, инсулинге сезімталдықты жақсартады және тестостерон деңгейінің қалыпты болуына ықпал етеді.

2. Тағамның табиғилығы. 1920-жылдары адамдардың негізгі асы табиғи өнімдер болды: жаңа сойылған ет; балық; жұмыртқа; сүт пен айран; көкөніс; жеміс; тұтас дәнді нан. Ультраөңделген тағамдар, тәтті газдалған сусындар, фастфуд және трансмайлар өте сирек кездесетін. Ал қазіргі кезде көптеген елдерде адамның күнделікті калориясының 50%-дан астамы ультраөңделген тағамдардан түседі. Мұндай өнімдерді шамадан тыс тұтыну семіздік, 2-типті қант диабеті және жүрек-қан тамыр ауруларының қаупін арттырады.

3. Ерлердің денсаулығы. Жүз жыл бұрын ер адамдардың көпшілігі ауыр физикалық еңбекпен айналысты. Бұлшықет массасы жоғары болғандықтан зат алмасуы да белсендірек болды.

Алайда ол кезеңнің де кемшіліктері аз емес еді: антибиотиктердің болмауы; жарақаттан өлімнің жоғары болуы; инфекциялық аурулардың көп таралуы; өмір сүру ұзақтығының қысқалығы. Яғни бұрынғы ер адамдар күштірек көрінгенімен, медицина деңгейі әлдеқайда төмен болған.

4. Тестостерон деңгейі. Соңғы бірнеше онжылдықтағы ғылыми зерттеулер жас ер адамдардағы тестостерон деңгейінің біртіндеп төмендеп келе жатқанын көрсетеді. Америкалық ұзақ мерзімді зерттеулерде әрбір жаңа буынның орташа тестостерон деңгейі алдыңғы буынға қарағанда төмен екені байқалған. Кейбір зерттеулерде бұл төмендеу шамамен әр онжылдық сайын 1% көлемінде екені айтылады...