Сіз білесіз бе? Тарих сахнасын өзгерткен мұсылмандар (1)

1. Мұхаммед әл-Хорезми. IX ғасырда өмір сүрген Мұхаммед әл-Хорезми – математика тарихындағы аса маңызды тұлға. Ол алгебраны жеке ғылыми бағыт ретінде жүйелеуге үлкен үлес қосты. Оның еңбектері Еуропаға аударылып, ортағасырлық математиканың дамуына әсер етті. «Алгоритм» терминінің түп-төркіні де әл-Хорезмидің есімімен байланысты. Оның есептеу әдістері кейін қазіргі математика мен информатиканың қалыптасуына ықпал етті.

2. Әбу Әли ибн Сина. Медицина тарихындағы ең танымал мұсылман ғалымдарының бірі. Ол философия, медицина, химия және жаратылыстану салаларында еңбек етті. Оның «Дәрігерлік ғылым каноны» атты бес бөлімді еңбегі бірнеше ғасыр бойы Еуропа мен Шығыс медицина мектептерінде қолданылды. Ибн Сина аурулардың белгілерін жүйелеуге, диагноз қоюға және дәрілік заттарды зерттеуге ерекше көңіл бөлді.

3. Әбу Райхан әл-Бируни. Орта Азиядан шыққан энциклопедист ғалым. Ол астрономия, математика, география, минералогия, тарих және мәдениеттану салаларында зерттеу жүргізді. Жердің өлшемін анықтауға тырысып, ғылыми бақылау мен есептеуге сүйенді. Үндістанның мәдениеті мен ғылымын зерттеген еңбегі сол дәуір үшін аса құнды дерек болды.

4. Ибн әл-Хайсам. Оптика ғылымының негізін қалаушылардың бірі. Ол жарықтың таралуын, көру процесін және оптикалық құбылыстарды зерттеді. Ғалым бақылау мен тәжірибеге ерекше мән берген. Оның еңбектері кейін Еуропадағы оптика ғылымының дамуына ықпал етті. Қазіргі ғылыми әдістің қалыптасу тарихында оның аты жиі аталады.

5. Ибн Халдун. Тарих пен қоғам дамуын терең талдаған ойшыл. Оның «Мұқаддима» еңбегінде мемлекеттердің пайда болуы, дамуы және әлсіреуі, қоғамдағы әлеуметтік байланыстар мен экономикалық факторлар қарастырылды. Ол тарихи оқиғаларды жай баяндаумен шектелмей, олардың себептерін түсіндіруге тырысты. Сондықтан Ибн Халдунды тарих философиясы мен әлеуметтанудың алғашқы ірі өкілдерінің бірі деп бағалайды.