Күннің тарихы... Сәлжүк мемлекетінің құрылуы

Орта ғасырлар тарихында ерекше орын алатын мемлекеттердің бірі – Сәлжүк мемлекеті. Бұл мемлекет түркі халықтарының саяси және әскери қуатының күшейген кезеңін көрсетеді. Оның құрылуы XI ғасырда Таяу Шығыс пен Орта Азия тарихында үлкен өзгерістерге жол ашты.

Сәлжүктердің шығу тегі оғыз тайпаларымен байланысты. Мемлекеттің негізін қалаушы – Сәлжүк. Оның есімімен кейін бүкіл әулет аталды. Ал нақты мемлекет ретінде қалыптасу үдерісі оның ұрпақтары кезінде жүзеге асты. Әсіресе Тоғрыл бек пен Шағры бек Сәлжүк мемлекетінің құрылуында шешуші рөл атқарды.

XI ғасырдың басында сәлжүктер Орта Азия аумағында күшейе бастады. Олар бастапқыда Қарахан мемлекеті мен Ғазнауи мемлекетінің ықпалында болды. Бірақ уақыт өте келе өз күшін жинап, тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1040 жылы болған Данданқан шайқасы Сәлжүк мемлекетінің құрылуындағы бетбұрыс кезең болды. Бұл шайқаста Тоғрыл бек бастаған сәлжүк әскері Ғазнауи сұлтаны Махмұдтың ұрпағы Масудтың әскерін жеңді. Осы жеңістен кейін сәлжүктер Хорасан аймағын толық бақылауына алды.

Осы оқиғадан кейін Сәлжүк мемлекеті ресми түрде құрылды деп есептеледі. Тоғрыл бек сұлтан деп жарияланып, жаңа мемлекеттің негізін қалады. Кейін ол Бағдатқа кіріп, Аббас әулетінің халифасымен байланыс орнатып, өзінің билігін заңдастырды.

Сәлжүк мемлекеті қысқа уақыт ішінде үлкен империяға айналды. Оның аумағы Орта Азиядан бастап, Иран, Ирак және Анадолыға дейін жетті. Бұл мемлекет ислам әлемінде саяси тұрақтылық орнатып, ғылым мен мәдениеттің дамуына ықпал етті.

Қорытындылай келе, Сәлжүк мемлекетінің құрылуы түркі халықтарының тарихындағы маңызды кезеңдердің бірі. Бұл оқиға тек жаңа мемлекеттің пайда болуы ғана емес, бүкіл аймақтың саяси картасының өзгеруіне себеп болды.