Тарихи мәлімет... Осман империясы

Осман империясы өзінің ең жоғары шегіне XVI ғасырда, әсіресе Сүлеймен Қануни билік еткен кезеңде жетті. Бұл уақытта империя әскери, экономикалық және саяси тұрғыдан әлемдегі ең қуатты державалардың бірі болды.

Жер аумағы. Шың кезеңінде Осман империясы шамамен 5-6 миллион км² аумақты қамтыды. Оның құрамына қазіргі Түркия, Балқан түбегі (Грекия, Болгария, Сербия), Таяу Шығыс (Ирак, Сирия), Солтүстік Африка (Мысыр, Ливия, Алжирдің бір бөлігі) кірді. Бұл үш құрлыққа (Еуропа, Азия, Африка) таралған алып мемлекет еді.

Экономикасы. Осман экономикасы бірнеше тірекке сүйенді:

– Сауда – ең басты күштердің бірі. Империя Ұлы Жібек жолының және Еуропа мен Азия арасындағы теңіз және құрлық жолдарының түйінінде тұрды.

– Ауыл шаруашылығы – халықтың негізгі бөлігі егіншілікпен айналысты, салықтың көп бөлігі осы саладан түсті.

– Қолөнер және өндіріс – тоқыма, қару-жарақ, керамика, зергерлік бұйымдар кең дамыды.

– Салық жүйесі – өте жақсы ұйымдастырылған, мемлекет табысының негізгі көзі болды.

Негізгі табыс көздері. Жер салығы (тимар жүйесі арқылы). Сауда баждары (кедендік салықтар). Жаулап алынған жерлерден түсетін алым-салық. Қалалардағы кәсіп пен базарлардан түсетін кіріс.

Қағидалары мен ұстанымы. Осман мемлекеті ислам заңдарына (шариғат) және мемлекеттік заңдарға (канун) сүйенді.

– Әділеттілік (сұлтанның басты міндеті – тәртіп пен әділдікті сақтау).

– Діни төзімділік (мұсылман емес халықтарға белгілі бір еркіндік берілді).

– Орталықтандырылған басқару (барлық билік сұлтан қолында).

Империяның ерекше жүйелерінің бірі – миллет жүйесі, яғни әр діни қауым өз заңымен өмір сүре алды. Бұл үлкен аумақты басқаруға көмектесті.