Денсаулық... Әлемде семіздіктің күрт өсуі

Адамзат тарихында артық салмақ пен жаппай семіру бұрынғы заманмен салыстырғанда салыстырмалы түрде жаңа құбылыс. Ежелгі дәуірлерде адамдар үшін негізгі мәселе тамақтың жетіспеушілігі еді. Аңшылық, көшпелі өмір салты және ауыр физикалық еңбек адамдарды үнемі қозғалыста ұстады, сондықтан артық салмақ сирек кездесетін.

Орта ғасырларда да жағдай айтарлықтай өзгерген жоқ. Семіздік көбіне бай, ауқатты адамдар арасында ғана байқалды, себебі оларда тағам мол болды, ал қарапайым халықта керісінше тапшылық жиі орын алды. Яғни артық салмақ белгілі бір дәрежеде «байлықтың белгісі» ретінде қабылданды.

Жаппай семіру үрдісі шын мәнінде өнеркәсіптік революция кезеңінен кейін басталды. XVIII-XIX ғасырларда өндіріс дамып, адамдардың өмір салты өзгере бастады: ауыр қол еңбегінің орнына машиналар келді, қалаға көшу көбейді. Бірақ бұл кезеңде де семіздік әлі кең таралған проблемаға айнала қойған жоқ.

Негізгі серпіліс XX ғасырдың екінші жартысында байқалды. Әсіресе 1970-1980 жылдардан бастап дамыған елдерде арзан әрі калориясы жоғары тағамдар (фастфуд, тәтті сусындар, өңделген өнімдер) кеңінен таралды. Сонымен қатар, көлік, компьютер, кеңсе жұмыстары сияқты факторлар адамдардың қозғалысын күрт азайтты. Нәтижесінде «отырықшы өмір салты» қалыптасты.

XXI ғасырда бұл мәселе жаһандық деңгейге жетті. Бүгінде семіздік тек АҚШ немесе Еуропа елдері ғана емес, Қазақстан сияқты дамушы елдерде де қарқынды өсіп келеді. Бұған урбанизация, дұрыс тамақтанбау, стресс және ұйқының бұзылуы сияқты факторлар әсер етеді.

Қорытындылай келе, жаппай семіру соңғы 50-70 жылда күшейген құбылыс. Бұл – технологиялық даму мен өмір салтының өзгеруінің тікелей салдары. Сондықтан қазіргі қоғамда дұрыс тамақтану мен белсенді өмір салтын сақтау бұрынғыдан да маңызды болып отыр.

Семіздік салдарынан әлем бойынша жыл сайын миллиондаған адам қайтыс болады.