Мәлімет... Дін мен дәстүр

Қазақ халқының салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпы ғасырлар бойы қалыптасқан рухани жүйе. Бұл жүйе Ислам дінімен тығыз байланыста дамып, бір-бірін толықтырып отырған. Нәтижесінде қазақ қоғамында ұлттық дәстүр мен діни қағидалар үйлесімді түрде қатар өмір сүрді.

Мысалы, бала дүниеге келгенде жасалатын азан шақырып ат қою дәстүрі исламмен тікелей байланысты. Нәрестенің құлағына азан айтылып, жақсы мағыналы есім беріледі. Бұл – баланың өмірін Жаратқанды еске алудан бастау деген ұғым. Сонымен қатар бесікке салу, тұсау кесу сияқты дәстүрлерде де дұға жасау, үлкендердің батасын алу кең таралған. Бата беру – қазақы дәстүр болғанымен, оның мазмұны исламдағы дұға ұғымымен үндес.

Қоғамда қонақжайлық ерекше орын алады. Қонақты құрметтеу – тек ұлттық әдет емес, ол исламда да үлкен сауапты іс саналады. Пайғамбарымыз алейһиссаламның хадистерінде қонақты күту, оған жақсы қарау маңызды екені айтылады. Сондықтан қазақтың «қонақ келсе, құт» деуі діни түсінікпен де сәйкес келеді.

Сонымен қатар үлкенді сыйлау, ата-ананы құрметтеу дәстүрі де исламдағы негізгі қағидалардың бірі. Құранда ата-анаға жақсылық жасау міндет екені бірнеше рет айтылған. Қазақы тәрбиеде де бұл ең басты құндылықтардың бірі.

Неке қию (неке) – исламмен тікелей байланысты маңызды рәсімдердің бірі. Қазақ қоғамында қыз бен жігіттің үйленуі тек тоймен шектелмей, міндетті түрде неке қиылып, екі жастың одағы діни тұрғыдан бекітіледі. Бұл – отбасының беріктігі мен жауапкершілігін арттыратын маңызды қадам. Сонымен қатар, құда түсу, қыз ұзату сияқты дәстүрлер де белгілі бір тәртіп пен жауапкершілікке негізделген, бұл да исламдағы отбасы институтының маңызымен үндеседі.

Қорыта айтқанда, қазақтың салт-дәстүрлері мен ислам діні бір-біріне қайшы емес, керісінше өзара үйлесіп, халықтың рухани болмысын қалыптастырған. Осы үндестік қазақ қоғамының тұрақтылығы мен тәрбиелік жүйесінің беріктігін қамтамасыз етіп келеді.