Күннің тарихы... 1986 жылғы 14 желтоқсан – оқиғаның басталуы

Бұл күні Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің Пленумы шұғыл шақырылып, онда:

• 22 жыл бойы билікте отырған Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев қызметінен босатылды;
• Оның орнына Қазақстанда мүлдем жұмыс істемеген, халыққа бейтаныс Геннадий Васильевич Колбин тағайындалды.

Неліктен бұл шешім халықтың ашуын тудырды?

1. Қазақстандықтар жергілікті басшыны қалады, өйткені олар елді, халықты, мәдениетті білетін өз адамы басқаратын әділеттілікті қалады.

2. Бұл Мәскеудің отаршылдық саясатының нақты көрінісі еді – жергілікті халықтың пікірін елемеу.

Жастардың қарсылығы:

15 желтоқсан күні кешке студенттер арасында наразылық туындады.

16 желтоқсан күні таңертең Алматыдағы Брежнев атындағы алаңға (қазіргі Республика алаңы) алғашқы шерушілер шықты.

Олар: «Әр ұлттың өз басшысы болу керек!», «Колбин кетсін!», «Қазақ елін қазақ басқарсын!» деген ұрандар көтерді.

Қанды оқиғаға айналуы: 17-18 желтоқсанда билік шеруді күшпен басты; Шерушілерге қарсы милиция, әскер және арнайы жасақ шығарылды; Шоқпар, ит, су шашқыш, аязды күні су құю сияқты әдістер қолданылды; Мыңдаған жастар тұтқындалды, оқу орындарынан шығарылды.

Құрбандар мен зардап шеккендер: Ресми дерек бойынша 2-3 адам қаза тапты десе де, шынайы санда жүздеген адам жарақат алып, ондаған адам қайтыс болды деген болжам бар.

Тарихи маңызы: Желтоқсан оқиғасы – кеңестік тоталитарлық жүйеге алғаш қарсылық білдірген ірі ұлттық қозғалыстардың бірі. Бұл оқиға кейінгі жылдары Кеңес Одағының ыдырауына түрткі болған халықтық қозғалыстардың бастамасы болды.