Сіз білесіз бе? Мұсылман ғалымдарының техника мен ғылымға қосқан үлесі

Мұсылман ғалымдарының техника мен ғылымға қосқан үлесі адамзат өркениетінің дамуына зор әсер етті. Орта ғасырларда, әсіресе VIII-XIII ғасырлар аралығында ислам әлемі ғылым мен технологияда алдыңғы қатарда болды. Бұл дәуір «Исламның Алтын ғасыры» деп аталады.

Мұсылмандардың техникаға қосқан негізгі үлестері:

1. Механика және автоматтандыру. Әл-Жазари (XII ғасыр): инженер әрі өнертапқыш, автоматты құрылғылардың атасы деп аталады. Ол суды көтеретін құрылғылар, тісті доңғалақтар, автоматты сағаттар, робот тәрізді фонтандар ойлап тапқан. Оның еңбегі – «Техникада жаңалық жасау кітабы» – механика мен инженерияда төңкеріс жасады.

2. Сағат жасау. Мұсылман шеберлері су сағатын, күн сағатын, астрономиялық сағаттарды жетілдірді. Бағдаттағы ғалымдар Еуропа елдеріне күрделі механикалық сағаттар сыйға тартқан.

3. Астрономия және құрал-саймандар. Мұсылман астрономдары астролябияны дамытты – бұл құрал теңізде бағытты анықтауға, намаз уақытын есептеуге қолданылды; әл-Баттани, әл-Фарғани, Омар Хайям, әл-Зәрқали сияқты ғалымдар астрономиялық таблицалар мен дәл есептеулер жасады.

4. Медицина құралдары. Әбу Әли ибн Сина (Авиценна): «Дәрігерлік ғылымның каноны» атты еңбегі Еуропа медицинасының негізіне айналды; Мұсылман дәрігерлері хирургиялық құралдарды ойлап тапты – скальпель, қайшы, ине сияқты.

5. Су және ирригациялық жүйелер. Мұсылмандар шөлді жерлерді егіншілікке жарату үшін су көтергіш құрылғылар (науразан, шадуф), канализация, құдықтар жүйесін дамытты; Андалусияда (қазіргі Испания) суландыру жүйесі өте күрделі әрі тиімді болған.

6. Құрылыс техникасы. Архитектурада мұсылмандар күмбез, арка, желмен салқындату жүйесі (бадауин мұнаралары), мозаика тәрізді көркем және функционал технологияларды енгізді.

7. Картография мен навигация. әл-Идриси әлем картасын жасаған, ол жүздеген жыл Еуропаға бағыт көрсеткен; Мұсылман теңізшілері компасты ерте қолданды және жел бағытын анықтайтын құралдарды жасады.